İran savaşı 7XXI əsrin geosiyasi xəritəsi sürətlə dəyişir. Bu dəyişiklikləri formalaşdıran iki böyük hadisə var: Şərqi Avropada davam edən müharibə və Yaxın Şərqdə enerji marşrutları ətrafında artan gərginlik.

Ayna tv Axar.az -a istinadən xəbər verir ki, bu barədə Avropada yaşayan azərbaycanlı jurnalist Elbəyi Həsənli qeyd edib.

O bildirib ki, Fars körfəzi regionunda artan gərginlik qlobal enerji sisteminin ən kritik nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazı ətrafında riskləri artırır:

“Bu boğaz qlobal enerji sisteminin ən həssas nöqtələrindən biridir. Dünya neft ticarətinin və LNG qazının təxminən 20 faizi məhz bu dar su yolundan keçir. Əgər Hörmüz boğazında ciddi böhran yaranarsa və tanker axını məhdudlaşarsa, dünya enerji xəritəsində yeni geosiyasi reallıq formalaşa bilər.

Belə vəziyyətlərdə alternativ enerji istehsalçıları və alternativ marşrutlar birdən-birə strateji əhəmiyyət qazanır. Analitiklərin fikrincə, mövcud gərginlik ən azı yeddi ölkənin geosiyasi mövqelərini gücləndirə bilər: ABŞ, Rusiya, Norveç, Braziliya, Kanada, Qazaxıstan və Azərbaycan”.

O qeyd edib ki, Azərbaycanın üstünlüyü yalnız enerji ehtiyatları ilə bağlı deyil:

“Azərbaycanın əsas strateji gücü geosiyasi mövqeyidir. Xəzər regionunun mərkəzində yerləşən Azərbaycan Avrasiyanın logistika sistemində mühüm tranzit qovşağı rolunu oynayır. Son illərdə bu səbəbdən Avrasiyanın mərkəzindən keçən yeni logistika xətti — Orta Dəhliz— getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Bu marşrut Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi üzərindən Cənubi Qafqaz və Anadolu vasitəsilə Avropaya bağlayır.

Bu marşrutun mərkəzində iki ölkə dayanır: Azərbaycan və Türkiyə. Xəzər sahilində yerləşən Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və Aralıq dənizinə çıxış təmin edən Bakı-Tiflis-Ceyhan kəməri bu sistemin əsas elementlərindəndir.

Türkiyə isə Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü rolunu oynayır.

Beləliklə, Ukrayna müharibəsi və Yaxın Şərqdəki enerji riskləri eyni nəticəyə gətirib çıxarır: Avrasiyanın tranzit xəritəsi dəyişir.

Şimal marşrutu Ukrayna müharibəsi ilə zəiflədi.

Cənub marşrutu isə Hörmüz riski ilə sarsıldı.

Bu şəraitdə Avrasiyanın mərkəzindən keçən Orta Dəhliz tədricən yeni strateji arteriyaya çevrilir.

Başqa sözlə, XXI əsrin dəyişən geopolitikasında yeni strateji ox getdikcə daha aydın görünür: Xəzər → Cənubi Qafqaz → Türkiyə → Avropa.

Yaxın Şərqdə artan gərginlik — xüsusilə ABŞ, İsrail və İran arasında qarşıdurmanın dərinləşmə ehtimalı — Qərbin enerji və tranzit təhlükəsizliyi baxımından alternativ marşrutlara ehtiyacını daha da artırır. Belə bir şəraitdə Azərbaycan yalnız enerji ixrac edən ölkə kimi deyil. O, həm də Avrasiyanın yeni nəqliyyat və ticarət arteriyasının açar dövlətlərindən birinə çevrilir”.